Arane Penggawean: Beragam Nama Pekerjaan Orang Zaman Dulu Dalam Bahasa Jawa

Zaman berganti, cara manusia bertahan hidup pun ikut bertransformasi. Kalau kita menengok realitas hari ini, profesi manusia modern itu ragamnya luar biasa banyak dan terdengar sangat keren. Sebagian besar nama profesi tersebut sudah sangat familier di telinga kita, seperti dokter, pilot, guru, arsitek, pengusaha, hingga profesi anak muda masa kini seperti programmer, data analyst, content creator, sampai blogger.

Beragam Nama Pekerjaan Orang Zaman Dulu Dalam Bahasa Jawa

Akan tetapi, pernahkah kamu membayangkan bagaimana orang-orang zaman dahulu mengidentifikasi sebuah profesi? Di kala kehidupan masih serba sederhana dan belum tersentuh teknologi canggih, masyarakat Jawa tempo doeloe ternyata sudah memiliki sistem penamaan profesi yang sangat kaya dan spesifik. Dalam khasanah bahasa, ini biasa disebut dengan istilah arané penggawéan.

Uniknya, orang-orang zaman dahulu mendapatkan gelar atau penamaan profesi tersebut bukan dari selembar ijazah formal di atas kertas. Mereka mendapatkannya karena sebuah konsistensi, ketekunan, dan kesetiaan dalam menjalankan satu bidang keahlian secara turun-temurun selama bertahun-tahun. Istilahnya, mereka benar-benar menjiwai apa yang dikerjakan.

Mempelajari kembali istilah-istilah ini adalah bagian dari Kawruh—sebuah ruang bagi kita untuk berkaca pada dedikasi orang-orang tua kita terdahulu. Menariknya, sebagian dari profesi lama ini biasanya diawali dengan sebutan Tukang, Juru, atau memiliki nama mandiri yang unik. Beberapa di antaranya mungkin masih sesekali bisa kita jumpai di pelosok desa saat ini, namun sebagian besar lainnya sudah hampir punah, langka, atau bahkan sudah hilang dimakan zaman karena tergeser oleh mesin modern.

Biar tidak lupa dengan akar sejarah budaya kita sendiri, mari kita simak bersama tabel sebagian nama-nama pekerjaan dalam bahasa Jawa yang ditekuni orang-orang zaman dahulu berikut ini:

Arane Penggawean Tegese (Artinya)
Algojo Tukang nglaksanakaké putusan ukuman mati
Babu Disebut uga batur, yaiku wong sing ngrewangi gawéyan ngomah (asistèn rumah tangga)
Bajak Tukang bégal utawa ngrampok ana ing segara (bajak laut)
Bakul Wong kang dodolan kanthi skala cilik-cilikan
Blandong Tukang negor wit-wit gedhé kanggo dijupuk kayuné
Blantik Wong kang penggaweané dadi perantara dol-tinuku kéwan ternak
Buruh Wong kang ngréwangi gawéan kanthi ngalap utawa ngarep-arep upah
Carik Sekretarisé lurah kang ngurusi bagéan administrasi désa
Dayang-dayang Wong kang momong lan ngladèni para putri raja ing kraton
Dhalang Wong kang nglakokaké wayang lan nyeritakké kisah-kisah ing pewayangan
Emban Wong kang momong bocah cilik (baby sitter)
Empu Wong kang pinunjul babagan gawé pusaka (keris, tumbak, lsp) utawa wong kang ahli ing babagan sastra lan budaya
Gamel Tukang ngopèni jaran ing gedhogan (kandang jaran)
Gandhèk Wong kang dadi utusané ratu utawa raja
Gemblak Pengrajin barang-barang saka logam kuningan
Germa Tukang mbebedag kéwan ing alas (pemburu hewan)
Jagal Tukang mbelèh rajakaya (héwan ternak kaya ta: sapi, kebo, wedhus, lsp)
Jlagra Tukang natah lan gawé barang-barang seka watu
Juragan Bakul gedhé utawa wong sing usahane wis gedhé (pengusaha besar)
Juru Basa Wong kang pinter negesi utawa nerjemahké basa manca (penerjemah)
Juru Dang Tukang adang utawa ngliwet sega kanthi jumlah sing akèh migunakaké dandang gedhé, biasané kanggo pèsta utawa èwuh mantu
Juru Kunci Wong kang jaga lan ngrumat pasarèan (kuburan kramat)
Juru Mudhi Wong kang penggaweané nglakokaké kapal ing segara (nahkoda)
Juru Silem Wong kang pinter lan gaweané nyilem ing njeron segara (penyelam)
Juru Sungging Tukang gawé gambar hiasan utawa tukang nglukis
Juru Tambang Tukang nyebrangké wong ing kali nganggo gèthèk sing ditarik nganggo tali tambang
Kemasan Tukang gawé perhiasan saka emas, inten, lan berlian
Kundhi Wong kang gawé perkakas saka gerabah utawa lemah lempung (tanah liat)
Kusir Wong kang nglakokaké krèta jaran, andong, utawa dokar
Madhaharan Wong kang nyawisaké uba rampé lan masakan kanggo dhahar para priyayi utawa ratu (pramusaji)
Makelar Wong kang dadi lantaran (perantara) transaksi dol tinuku
Molang Bakul khusus sing kulakan rajakaya (héwan ternak gedhé)
Mranggi Tukang gawé utawa ndandani wadhah keris (warangka)
Niyaga Tukang nabuh gamelan ing pagelaran seni Jawa
Pacalang Prajurit sing tugasé ngetutaké lan nginjen lakuné mungsuh (mata-mata/intel)
Pandhé Tukang gawé perkakas tani utawa gaman seka wesi
Panegar Tukang nglatih jaran supaya manut lan pinter
Pangobèng Buruh wadon sing penggaweané mbathik kain
Panjak Tukang ngladèni utawa dadi asistèn gaweané pandhé wesi
Pekathik Tukang nuntun lan ngrumat jarané ratu utawa para priyayi
Prombèngan Tukang dol-tinuku klambi, barang, lan perkakas bekas
Sarawedi Tukang nggosok, natah, lan ngasah inten, berlian, utawa batu mulia
Sayang Tukang gawé perkakas rumah tangga saka loyang utawa tembaga
Sekater Wong sing adol jasa dikongkon nggadèkné barang ing pegadéan
Srati Tukang ngopèni utawa pawangé gajah
Undhagi Tukang kayu kang duwé keahlian gawé wangunan utawa perkakas seka kayu

Lebih baru Lebih lama
Rekomendasi Buku Minggu Ini
Membuka Harmoni Diri
Membuka Harmoni Diri
Penulis: Purwanto Hadityo
Buku ini hadir sebagai panduan self-improvement dan kepemimpinan yang berfokus pada penyelarasan aspek internal individu. Dengan mengusung subjudul "Pelajaran Hidup, Kerja & Jiwa", buku ini mengajak pembaca untuk menyelami kembali makna keseimbangan di tengah dinamika rutinitas profesional dan pergulatan batin sehari-hari...
Penulis menyajikan berbagai sudut pandang reflektif yang membimbing pembaca untuk mengenali potensi diri, meredakan konflik mental, serta mengarahkan energi kerja dan jiwa agar selaras dengan tujuan hidup yang lebih utuh.

Secara keseluruhan, buku ini sangat relevan bagi siapa saja yang tengah mencari ketenangan sekaligus efektivitas dalam menavigasi dunia kerja modern tanpa harus kehilangan jati diri. Gaya penulisan yang bertumpu pada kontemplasi membuat setiap babnya terasa dekat dengan pengalaman personal pembaca, menjadikannya bacaan penyeimbang yang berbobot untuk memperkuat mental, kepemimpinan, dan kedamaian batin.
Show More
Harga: Rp 59.000
Cek di Gramedia