Ana sawatara vèrsi crita bab sapa sejatiné leluhuré Pandawa lan Kurawa ing jagad pewayangan. Sawenèh pakem ngandharaké yèn para satriya kasebut asalé saka garis katurunan Bharata, yaiku putrané Prabu Duswanta lan Déwi Sakhuntala. Mula saka iku, para Pandawa lan Kurawa uga asring sinebut minangka "Darah Bharata" utawa trah kulawarga sing mudhun saka kraton luhur kasebut.
Lagi males baca? Tenang, artikel ini tersedia dalam versi audio untuk menemanimu bersantai.🎧
Nanging, ana crita liyané saka serat carangan Jawa kang nyebutaké yèn kang nurunaké trah agung iki sejatiné yaiku Bambang Brémani. Panjenengané minangka putrané Bathara Brama kang dhaup karo Déwi Srihunon, putrané Bathara Wisnu. Saka kramané kasebut, Bambang Brémani banjur peputra Bambang Parikenan, lan Parikenan nuli peputra dadi satriya linuwih aran Manumayasa.
Manumayasa iku satriya kang pinunjul ing babagan olah batin lan kinasihan banget déning Bathara Guru. Nalika semana kahanan ing ngarcapada, nadyan wis akèh manungsané, nanging tatanan uripé durung tumata kanthi becik. Amarga kahanan kang isih kisruh iku, Bathara Guru dadi kagungan karsa pepinginan kanggo mranata kahananing para titah in bumi.
Kanggo mujudaké karsa kasebut, Bathara Guru banjur miji lan nglumpukaké para déwa ing kahyangan. Sang Hyang Kanékaputra (Bathara Narada) matur yèn ngarcapada kudu nduwèni pemimpin kang kuwat lan pinter mranata tatanan. Nanging pitakoné, sapa sing pantes? Miturut pamanggihé Bathara Kanékaputra, ora ana liya manèh kejaba ya mung Bambang Manumayasa iku satriya sing paling pantes.
Tumuruné Bathara Ismaya ing Ngarcapada
Bathara Guru sarujuk karo panemuné Narada, nanging ing njeron batin isih rumangsa sumelang lan was-was. Yèn mung Manumayasa dhéwé kang ditugasi mranata jagad, apa bakal bisa ngleksanakaké jejibahané kanthi becik tanpa ana sing nuntun? Sawisé rembugan sawatara suwéné, Bathara Guru lan Kanékaputra sarujuk ngutus Sang Hyang Ismaya mèlu tumurun marang ngarcapada kanggo ngancani lan njaga Manumayasa.
Yèn ing donya pewayangan Jawa, Sang Hyang Ismaya kuwi jenengé sing luwih populèr lan kondhang sinebut Kyai Semar. Mauné, panjenengané uga salah sawijining déwa agung kang dedunung ing kahyangan. Wiwit dina kuwi, Semar kadhawuhan tumurun ing bumi kanthi tugas utama yaiku "ngemong" Manumayasa nganti saanak-turuné besuk.
"Anak-turuné Manumayasa iku wis dipesthèkaké déning jawata bakal dadi pemimpiné para manungsa. Pemimpin kang nduwèni kuwajiban utama kanggo njejegaké kautaman lan mberantas angkara murka."
Supaya anak-turuné Manumayasa tansah bisa lumaku ing garis kautaman, Kyai Semar kudu tlatèn lan sabar anggoné ngemong. Semar kudu tansah dadi pangeling-eling yèn ana katurunané Manumayasa kang arep nalisir utawa mlencèng saka dalan bebener. Sabanjuré, Kyai Semar mapan lan yasa pamukiman ing Karangdhèmpel (uga ana kang ngarani Klampis Ireng), déné Manumayasa banjur yasa padhépokan suci ing Wukir Retawu.
Hubungané kekaroné dadi raket banget. Semar kerep sowan menyang Retawu kanggo ngrembug tatanan urip, prasasat mèh saben dina tanpa rasa bosen. Sawisé sawatara taun Manumayasa lan Ismaya manggon ana ngarcapada, Bathara Guru lan Bathara Narada ing kahyangan bali ngrembug babagan masa ngarepé para titah kasebut.
Sanepan Macan lan Silsilah Kraton Astina
Miturut pamanggihé Bathara Guru, Manumayasa kudu nduwé sisihan utawa garwa supaya bisa nduwé katurunan kang besuk dadi pemimpiné bangsa manungsa. Mula, wanita kang dadi garwané Manumayasa iku aja mung sembarang wanita. Kudu wanita sing nduwé pribadi luhur lan pinunjul, supaya bisa nurunaké anak-anak kang uga becik pakartiné lan dadi patuladan.
Bathara Guru lan Narada akhiré sarujuk nurunaké widadari loro saka kahyangan. Widadari iki ora mung darbe rupa kang ayu sulistya, nanging uga mumpuni ing babagan kraton batin lan pantes dadi sisihané Manumayasa lan Ismaya. Widadari kang diturunaké yakuwi Déwi Kaniraras lan Déwi Kanastri. Nanging nalika tumurun ing bumi, kekaroné memba rupa dadi macan sing galak. Timbulé rupa macan iki sejatiné dadi sanepan utawa ujian, apa Manumayasa bisa ngadhepi hawa nafsu donya kang sarwa nggegirisi.
Nuju sawijining dina, Manumayasa didhèrèkaké Semar lagi mbebedhag sato (berburu kewan) ana ing rungkuting alas. Dumadakan, kekaroné kepethuk macan loro kang lagi nggereng-nggereng sajak galak banget lan arep nubruk mangsa Manumayasa lan Semar. Ora nganggo suwé, Manumayasa nuli ndudut gendhéwa lan masang jemparing loro pisan.
Jemparing kasebut linepasaké kanthi pener, ngenani awaké macan sakloron. Sanalika ana kaélokan, macan mau badhar malih bali dadi widadari ayu sakawit. Déwi Kaniraras lan Déwi Kanastri banjur nyembah khidmat marang Manumayasa, lan matur yèn kekaroné pancèn kadhawuhan déning para déwa supaya tumurun ing ngarcapada kanggo ngabdi.
Gancaring carita, Déwi Kaniraras nuli kapundhut garwa dadi sisihan utamané Manumayasa. Déné Déwi Kanastri dadi bojoné Semar. Saka kramané kasebut, Manumayasa apeputra loro, yakuwi Sekutrem lan Sriyati. Sekutrem inilah sing besuk nurunaké para ratu agung ing Astina, kalebu dadi cikal bakal lahiré Pandawa lan Kurawa. Sauntara iku, Sriyati nurunaké para raja ing Kraton Mandaraka.
Déné Kyai Semar, panjenengané tetep milih dadi abdi pamomong kang setya tuhu. Semar kagungan anak telu sing kita kenal minangka Punakawan, yaiku Garéng, Pètruk, lan Bagong. Para anaké kasebut banjur mèlu dadi abdiné para anak-turuné Manumayasa nganti jaman Bharatayuda. Nanging, ing sawenèh crita pakem uga ana kang kandha, yèn sejatiné Garéng, Pètruk, lan Bagong kuwi dudu anak kandhung, amarga dumadiné utawa lahiré rupa manungsa saka asil dipuja déning kasektèné Kyai Semar.
Waos Ugi: Sawisé mangertèni sejarah luhur cikal-bakalé trah Astina, mangga lajengaken maos babagan tokoh sing dadi dhalang pecahé kulawarga kasebut ing artikel: Patih Sengkuni: Wajah Licik di Balik Senyum Manis dalam Mahabharata.
