Wit klapa utawa kambil wis suwé dikenal minangka tanduran sing sugih paédah (faedah) utawa manfaat, wiwit saka oyot nganti godhongé. Nanging, ana salah siji jinis klapa sing nduwèni papan/kedudukan mliginé ing kabudayan Jawa, yaiku Klapa Gadhing. Ora mung dadi pasrèn, tanduran iki jebulé nduwèni filosofi sing jero lan dadi sarat penting ing macem-macem upacara adat.
Titikané Wit lan Woh Klapa Gadhing
Yèn dideleng saka wujudé, wit klapa gadhing (sing nduwèni jeneng latin Cocos nucifera var. eburnea) iki nduwèni titikan utawa ciri khas sing béda karo klapa umumé.
- Wité Cendhèk: Umumé, wité mung nduwèni dhuwur antarané rong mèter tekan telung mèteran waé.
- Warna Woh: Diarani klapa gadhing amarga wohé pancèn warnané kuning mloyang-mloyang kaya gadhing gajah.
- Gunggungé Woh: Wohé kang nggrembèl akèh lan katon nengsemaké.
Amarga wujudé sing ringkes lan warnané sing asri, ing tlatah kutha utawa perumahan modern, tanduran iki akèh-akèhé dianggo minangka tanduran pasrèn (tanaman hias) ing pekarangan ngarep omah.
Klapa Gadhing ing Upacara Adat Pangantèn Jawa
Saliyané kanggo pasrèn, klapa gadhing nduwèni peran sing wigati banget kanggo ngleluri upacara adat pangantèn Jawa. Yèn ana kulawarga sing pinuju duwé gawé mantu, klapa gadhing asring dipajang ana ing sangarepé gapura utawa tarub sing arep diliwati temantèn kakung lan putri.
Ing kéné, woh klapa gadhing digandholaké bareng karo pasrahan utawa "tuwuhan" liyané, kayata:
- Gedhang Raja sakujur: Perlambang donga amrih temantèn dadi "raja" ing kulawargané lan nduwèni drajat sing mulya.
- Pari sewuli: Perlambang kamakmuran lan pangan sing cukup.
- Tebu Wulung: Sing tegesé "anteping kalbu" utawa manteping tekad.
Kabèh mau ditalèni ana ing kiwa tengené plengkungan janur kuning pinangka gapurané. Upacara iki minangka pasemon lan donga saka para sepuh amrih pangantèn anyar bisa mbangun balé wisma kanthi tulus, kuwat, lan kebak kabagyan.
Simbolisme ing Upacara Tingkeban (Mitoni)
Pranyata ora mung cukup mandheg ing upacara pangantèn, klapa gadhing uga dadi piranti utama ing upacara Tingkeban utawa Mitoni. Upacara iki dileksanakaké rikala si calon ibu uwis mbobot utawa ngandheg pitung sasi, mliginé kanggo jabang bayi kang tembéan (anak sepisanan).
Ing prosesi iki, sepasang klapa gadhing sing isih enom (sing biasa diarani cengkir gadhing) kasedyakaké. Sing nggawé unik, cengkir-cengkir iki digambari tokoh pewayangan:
- Cengkir Kapisan: Digambari Dewa Kamajaya (dewa sing bagus rupané lan setya) utawa paraga Arjuna.
- Cengkir Kapindho: Digambari Dewi Kamaratih (dewi kang ayu parasé lan luhur budiné) utawa Dewi Sembadra / Srikandhi.
Gambaran iki minangka simbol pangarep-arep (donga) soya yèn bayiné lair lanang bakal dadi bocah sing bagus lan tamtama, lan yèn lair wadon bakal dadi bocah sing ayu lan nduwèni watak kang luhur.
Ing salah siji reroncèn adicara, sepasang cengkir mau banjur dilebokaké ing njero jarik sing dianggo calon ibu, banjur ditampani déning calon bapa. Sawise iku, salah sijining cengkir mau dibacok utawa disigar déning si calon bapa. Miturut gugon tuhon utawa kapercayan jaman dhisik:
- Yèn pas sigar ing tengah, tandhané bayi kang bakal lair iku lanang/putra.
- Yèn sigarané mencèng utawa miring, ateges bayi kang bakal lair wadon/putri.
Panutup: Antarané Budaya lan Kapercayan
Ya mangkono iku kapercayan lan filosofi babagan wit kambil utawa klapa gadhing ana ing kalangané masyarakat Kejawèn. Perlu dieling-eling lan dingertèni, bilih perkara kuwi mau kabèh amung ana ing tlatah kawruh budaya, simbolisme donga, lan tradisi waé, dudu minangka ajaran sawenèh agama.
Ngleluri tradisi kaya nggunakaké klapa gadhing iki minangka wujud kurmat lan cara wong Jawa ngucap syukur sarta nyuwun donga pangestu marang Gusti Kang Maha Kuwasa liwat pralambang alam. Matur nuwun.
Posting Komentar