Sore itu, suasana di warung kopi Bu Benu terasa lebih hangat dari biasanya. Warung sederhana beratap seng yang terletak di sudut pertigaan kampung itu selalu menjadi tempat favorit warga untuk melepas penat. Bau aroma kopi tubruk bercampur pisang goreng yang barusan diangkat dari minyak panas diatas wajan Bu Benu, menguar ke udara, bersaing dengan kepulan asap rokok para pelanggannya.
Bu Benu, wanita berusia 50-an tahun dengan perawakan subur, sibuk mengelap cangkir-cangkir kopinya. Wajahnya yang meski terlihat letih selalu dihiasi senyum, walau terkadang raut mukanya bingung kalau para pelanggannya sudah mulai berdebat kusir. Pah-poh mengikuti diskusi para pelanggannya. Sebagai pemilik warung, prinsip Bu Benu cuma satu: semua pelanggan harus senang dan pulang dengan perut kenyang.
"Iki lho, Mas Bobon, kopine. Kurang legi opo ora?" tanya Bu Benu ramah sambil menyodorkan segelas kopi ke depan Bobon, mahasiswa semester akhir yang sore itu tampak parlente dengan jaket almamaternya.
"Sempurna, Bu Benu. Pas manisnya," jawab Bobon sambil membetulkan letak kacamata minusnya. Ia lalu menoleh ke arah TV tabung 14 inci di pojok warung yang sedang menyiarkan berita tentang peresmian ribuan unit Koperasi Desa/Kelurahan Merah Putih (KDKMP).
"Kalau menurut analisis saya," Bobon mulai berteori, suaranya sengaja diberatkan agar terdengar ilmiah. "KDKMP ini adalah instrumen penetrasi ekonomi yang masif. Tujuannya memotong tata niaga atau jalur distribusi. Tapi problemnya, bangunan fisik koperasinya itu lho. Di kampung sebelah, bangunannya didirikan di dekat tikungan sepi yang jauh dari pemukiman. Itu melanggar prinsip dasar sosiologi ekonomi koperasi yang harusnya mendekati basis massa."
Kang Parman, tukang becak kampung yang sedari tadi klempas-klempus sambil nyemilin pisang goreng, langsung menyahut dengan nada nylekit. "Halah, Bon, kakéhan teori thok. Ora usah adoh-adoh nggo istilah sosiologi-sosiologian cah baguuus. Wong ketok mripat kok. Kaé lho deloken bangunan koperasi nèng mburiné balai desa. Témboké wis meprèl....tikpril...dislentik langsung mipril. Kusèné waé nganggo kayu kelas telu, angger didémok wis pating kreyèk. Iku sing nggarap kontraktor opo tukang sulap?"
Bu Benu yang mendengar itu langsung menimpali dengan nada agak ragu. "Eh, tapi jaréné Pak Lurah wingi pas mampir kéné, bangunané pancèn digawé cepet-cepet, bèn iso ngejar target nasional, Kang Parman. Yo bagus...nggih to? gèk ndang rampung gitu."
"Rampung opo, Yuuu? Wong wis dadi telung sasi kepungkur waé tekan saiki ijik gembokan terus!" sergah Kang Parman lagi, makin sok tahu. "Gedungé wis dadi, tapi jeroné panggah kosong. Ora ono aktipitas blas. Jaréné nggo nyediake sembako murah. Lah sembakoné mboi endi? Ojo-ojo mung nggo pajangan bèn ketok programé wis terlaksana."
Pak RT yang kebetulan sedang menikmati teh angetnya setelah lelah berkeliling kampung, merasa perlu mendudukkan persoalan agar tidak melebar menjadi fitnah. Beliau berdehem pelan.
"Kéné tak ceritani sing bener, Kang Parman, Mas Bobon," ujar Pak RT dengan nada tenang dan berwibawa. "Gedung kuwi pancèn wis dadi, tapi durung beroperasi mergo urusan pembentukan pengurusé kuwi durung rampung lan kabèh pihak iso nampa. Wingi nèng kecamatan, posisi ketua karo bendahara koperasiné malah dadi rebutan. Ono sing nggowo ponakané anggota dewan, sing siji nggowo titipané tim sukses. Yo ono ormas sing rumangsa berhak entuk jatah. Padahal bocah-bocah sing arep dititipké kuwi yo urung tau babar blas ngurusi dagangan. Ngertiné mung ngetik nèng laptop, main sosmed, pus reng (push-range)."
"Nah! Itu namanya nepotisme struktural di tingkat
akar rumput, pak er te!" potong Bobon bersemangat, merasa teorinya masuk.
Bu
Benu manggut-manggut. "Ooo.. dadi mergo rebutan pengurus yo, Pak RT? Yo
mesakaké sing tenanan pengen dadi pengurus, podo butuh penggawéan." Bu Benu
selalu berusaha membela semua pihak.
"Merah Putih kuwi pralambang benderané awaké déwé. Ojo nganti perlambangé mbois, tapi nèng ngisor malah nggawe rakyaté nangis."
— Mbah Joyo
Mbah Joyo, sesepuh kampung yang sedari tadi diam mendengarkan sambil menikmati rokok klobotnya, akhirnya angkat bicara. Gerakannya lambat namun berwibawa, membuat seisi warung seketika hening menghormati.
"Segala sesuatu sing diwiti soko rebutan jabatan, kuwi biasané ra bakal berkah," ucap Mbah Joyo dengan suara serak yang tenang. "Koperasi kuwi semangaté gotong royong, soko awaké déwé nggo awaké déwé. Yèn sing dadi pengurus kuwi mung titipané wong-wong dhuwur sing golèk rai, diénggo jatah-jatahan, yo masyarakaté mung dadi penonton."
Mbah Joyo menerawang, menatap jalanan kampung yang mulai temaram. "Sing tak kuwatirké kuwi dudu mung soal pengurus utawa bangunané sing rapuh, Pak RT. Tapi efek nèng mburiné."
"Efek nopo, Mbah?" tanya Bu Benu penasaran.
"Koperasi iki lak jaréné arep didedikasiké nggo nyediyakne sembako, tabung gas, tekan pupuk kanthi skala gedhé nèng saben desa. Nah, yèn kabèh dikunci kudu liwat koperasi iki, terus kepiyé nasibé toko-toko kelontong cilik? Kepiyé nasibé minimarket-minimarket lokal sing wis suwé nguripi warga kéné?" Mbah Joyo menggeleng-gelengkan kepala. "Iki jenengé kompetisi sing ora fair. Mosok modal pamréntah nggo nggiles usahané rakyaté déwé sing wis mlaku."
"Betul, Mbah! Itu namanya distorsi pasar yang dipaksakan oleh regulasi top-down," sahut Bobon lagi dengan istilah kerennya.
Kang Parman langsung tepok jidat. "Gak usah top-down top-down, Bon! Intiné, nèk koperasi kuwi dadi monopoli, banjur toko-toko kelontong nèng kampung kéné bakal mati suri. Lha wong koperasiné disubsidi pamaréntah, lha toko-toko cilik?...sing modal déwé? Yo ra imbang!"
Bu Benu mulai pasrah mendengar perdebatan itu. "Aduh, lah iyo yo? Nèk toko-toko liyané tutup, mengko sing jajan nèng warungku tambah sithik yo? Tapi... yo mugo-mugo koperasiné tetep nggowo kebecikan kanggo kabèh waé lah."
Pak RT tersenyum melihat kepasrahan Bu Benu. "Mangkane kuwi, Bu, Mbah, Mas Bobon, Kang Parman... tugas awake dewe saiki dudu mung ngrasani. Tapi ngawal bareng-bareng. KDKMP iki program strategis nasional, niate pak presiden kuwi apik banget nggo nguripke ekonomi desa. Sing nggawe rusak kuwi biasane oknum-oknum neng ngisor sing golek untung dewe. Yen koperasine wis arep bukak, awake dewe kudu mastekke penguruse wong-wong kene sing bener-bener pinter dagang, dudu mung wong titipan sing mung ela-elo."
Mbah Joyo manthuk-manthuk, tanda setuju dengan ucapan Pak RT. "Bener, Pak RT. Merah Putih kuwi pralambang benderané awaké déwé. Ojo nganti perlambangé mbois, tapi nèng ngisor malah nggawé rakyaté nangis."
Kumandang azan magrib dari masjid kampung akhirnya menyudahi obrolan sore itu. Satu per satu pelangkan berdiri dan membayar kopi mereka. Sembari menerima lembaran uang, Bu Benu tersenyum ramah, menyelipkan doa agar hari esok membawa rezeki yang adil bagi seluruh orang di kampungnya.

Posting Komentar